Asbob ijarasi shartnomasi: nimalar yoziladi va namuna

Perforatorni, beton aralashtirgichni yoki generatorni ijaraga berish oddiy ishdek koʻrinadi: mijoz keldi, pul toʻladi, asbobni olib ketdi. Muammolar keyin boshlanadi — asbob kechikib qaytadi, butlanmagan holda qaytadi yoki umuman qaytmaydi. Bunday vaziyatlarda ijara punktini himoya qiladigan asosiy hujjat — asbob ijarasi shartnomasi. Ushbu maqolada shartnomada nimalar boʻlishi kerakligini koʻrib chiqamiz va Oʻzbekiston uchun ijara shartnomasi namunasining tuzilishini keltiramiz.

Nega ogʻzaki kelishuv yetarli emas

Ijara punkti mijozga qimmatbaho mulkni beradi va uni qaytarishiga ishonadi. Yozma shartnoma boʻlmasa, nizo chiqqanda nimaga kelishilganini isbotlash qiyin: qaysi asbob berilgan, qanday holatda, qaysi tarif boʻyicha, garov qancha va qachon qaytarilishi kerak edi.

Yaxshi tuzilgan shartnoma ikki tomonga ham foydali:

• Ijaraga beruvchi uchun — kechikish, shikastlanish yoki yoʻqotish holatida zararni qoplashni talab qilish uchun asos boʻladi.
• Ijaraga oluvchi uchun — narx, muddat va garovni qaytarish shartlari oldindan aniq boʻladi, kutilmagan toʻlovlar paydo boʻlmaydi.

Shartnoma Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq tuziladi. Quyidagi tuzilma — umumiy namuna. Faoliyatingizga xos shartlar (masalan, yuridik shaxslarga ijara yoki qimmatbaho uskunalar) boʻyicha yurist bilan maslahatlashishni tavsiya qilamiz.

Shartnomada nimalar boʻlishi kerak

Tomonlar

Shartnomada ikki tomon qatnashadi: Ijaraga beruvchi (sizning korxonangiz yoki yakka tartibdagi tadbirkor) va Ijaraga oluvchi (mijoz). Ijaraga beruvchi uchun nomi, STIR, manzil va bank rekvizitlari yoziladi. Agar shartnomani rahbar yoki vakil imzolasa, uning ismi ham koʻrsatiladi.

Ijaraga oluvchi uchun eng muhimi — shaxsni tasdiqlovchi hujjat maʼlumotlari: pasport yoki ID-karta seriyasi va raqami, kim tomonidan va qachon berilgani. Shuningdek, yashash manzili va telefon raqami (masalan, +998 90 123 45 67) yoziladi. Aynan shu maʼlumotlar asbob qaytmagan taqdirda mijozni topishga yordam beradi.

Asboblar roʻyxati, tariflar va garov

Har bir asbob alohida qatorda yoziladi: nomi, inventar yoki seriya raqami, tarif (soatbay yoki sutkabay), stavka va garov summasi. Oxirida jami garov summasi koʻrsatiladi. Inventar raqami juda muhim — u aynan qaysi nusxa berilganini aniqlaydi, ayniqsa sizda bir xil modeldagi bir nechta perforator boʻlsa.

Ijara haqi qanday hisoblanishini ham yozib qoʻying. Masalan: haq amalda foydalanilgan muddat uchun hisoblanadi, toʻliq boʻlmagan sutka yoki soat yuqoriga yaxlitlanadi. Bu qoida mijoz bilan keyingi bahslarning katta qismini oldini oladi.

Ijara muddati va qaytarish

Berilgan sana va rejadagi qaytarish sanasi yoziladi. Shartnoma asbob amalda qaytarilgunga qadar amal qilishini koʻrsatish maqsadga muvofiq — shunda mijoz muddatni oʻtkazib yuborsa ham, shartnoma shartlari oʻz kuchida qoladi.

Tomonlarning majburiyatlari

• Ijaraga beruvchi asbobni soz holatda topshiradi va mijozni undan foydalanish qoidalari bilan tanishtiradi.
• Ijaraga oluvchi asbobdan maqsadiga koʻra foydalanadi, uning saqlanishini taʼminlaydi, uchinchi shaxslarga bermaydi, haqni oʻz vaqtida toʻlaydi va asbobni muddatida soz va butun holatda qaytaradi.
• Nosozlik aniqlansa, ijaraga oluvchi darhol xabar beradi va asbobdan foydalanishni toʻxtatadi.

Shikastlanish, yoʻqotish va kechikish

Asbob yoʻqolsa, shikastlansa yoki butlanmagan holda qaytarilsa, ijaraga oluvchi zararni qoplaydi — shu jumladan garov summasi hisobidan. Qaytarish kechiktirilganda amalda foydalanilgan butun vaqt uchun ijara haqi toʻlanadi. Agar siz qoʻshimcha jarima belgilamoqchi boʻlsangiz, uning miqdori va tartibini yurist bilan kelishib, shartnomaga alohida band sifatida qoʻshing.

Garovni qaytarish

Garov asbob soz va butun holatda qaytarilganda, hisoblangan ijara haqi va zararni qoplash summalari (agar mavjud boʻlsa) chegirilgan holda qaytariladi. Bu qoidani aniq yozib qoʻyish kerak: garov ijara haqining oʻzi emas, balki mulk xavfsizligining kafolati.

Shartnoma namunasi: tuzilishi

Quyida Servis Tizimi Oʻzbekiston uchun standart sifatida chop etadigan shartnomaning tuzilishi keltirilgan. Hujjat ikki qismdan iborat: shartnomaning oʻzi va mulkni qabul qilish-topshirish dalolatnomasi.

Boʻlim	Mazmuni
Sarlavha	Ijara shartnomasi raqami, shahar va sana
Kirish qismi	Ijaraga beruvchi (nomi, STIR, vakili) va Ijaraga oluvchi (ismi, pasport maʼlumotlari, manzili, telefoni)
1. Shartnoma predmeti	Asbob haq evaziga vaqtincha foydalanishga soz holatda beriladi; roʻyxat dalolatnomada
2. Ijara muddati	Berilgan sana, rejadagi qaytarish sanasi; shartnoma amalda qaytarilgunga qadar amal qiladi
3. Mulk roʻyxati, tariflar va narx	Asboblar jadvali, hisoblash qoidasi, hisoblangan summa, garov miqdori va uni qaytarish tartibi
4. Huquq va majburiyatlar	Soz holatda topshirish, maqsadiga koʻra foydalanish, uchinchi shaxslarga bermaslik
5. Javobgarlik	Yoʻqotish va shikastlanish, kechikish, nizolarni hal qilish tartibi
6. Rekvizitlar va imzolar	Ikki tomonning maʼlumotlari va imzolari

Uchinchi boʻlimdagi asboblar jadvali taxminan quyidagicha koʻrinadi:

№	Asbob nomi	Inv./seriya №	Tarif	Stavka, soʻm	Garov, soʻm
1	Perforator	…	sutkasiga	…	…
2	Burchak silliqlash mashinasi	…	soatiga	…	…
Jami garov:					…

Narxlar va garov miqdorini har bir ijara punkti oʻzi belgilaydi, shuning uchun namunada ular koʻrsatilmagan.

Qabul qilish-topshirish dalolatnomasi

Dalolatnoma — shartnomaning alohida varagʻi. Unda berilgan asboblar, ularning inventar raqamlari, garov summasi va har bir asbobning holati hamda butligi yoziladi. Ijaraga oluvchi asbobni koʻzdan kechirganini va eʼtirozlari yoʻqligini imzosi bilan tasdiqlaydi.

Dalolatnoma oxirida qaytarish haqida belgi boʻlimi bor: asbob qaysi sanada va qanday holatda qaytarildi, ijara uchun qancha hisoblandi va garovdan qancha qaytarildi. Tomonlar bu yerda ham imzo qoʻyadi. Shunday qilib, bitta hujjatda asbobning toʻliq yoʻli qayd etiladi: berildi, qaytarildi, hisob-kitob qilindi.

Holatni yozishda aniq boʻling: «yaxshi» emas, balki «korpusda tirnalish bor, patron kaliti bilan, keysda». Qabulda yozilmagan nuqson keyin ijaraga oluvchi bilan bahs mavzusiga aylanadi.

Koʻp uchraydigan xatolar

• Pasport maʼlumotlari yozilmagan. Faqat ism va telefon raqami asbob qaytmaganda yetarli boʻlmaydi.
• Inventar raqami yoʻq. Bir xil asboblardan qaysi biri berilganini aniqlab boʻlmaydi.
• Hisoblash qoidasi yozilmagan. Mijoz 26 soat uchun bir sutka toʻlashni talab qilishi mumkin.
• Dalolatnoma imzolanmagan. Asbob soz holatda berilganini isbotlash qiyinlashadi.
• Qaytarish qayd etilmagan. Garov qaytarilgani va qancha ushlab qolingani hujjatda koʻrinmaydi.

Shartnomani dasturda qanday tayyorlash mumkin

Servis Tizimidagi ijara boʻlimida asboblar katalogi yuritiladi: inventar raqami, toifa, marka, sutkalik va soatlik stavka, garov va xarid narxi. Har bir asbobning holati koʻrinib turadi: mavjud, ijarada, taʼmirda yoki hisobdan chiqarilgan.

Ijarani rasmiylashtirishda mijozni bazadan tanlaysiz, bir yoki bir nechta asbobni qoʻshasiz va rejadagi qaytarish sanasini belgilaysiz. Shartnoma va dalolatnoma bir tugma bilan chop etiladi — tomonlar, asboblar jadvali va garov avtomatik toʻldiriladi. Shablon matnini ustaxona egasi oʻzi tahrirlaydi, masalan, jarima haqidagi bandni qoʻshishi mumkin.

Qaytarishda tizim amalda foydalanilgan vaqt uchun summani hisoblaydi. Muddati oʻtgan ijaralar bosh sahifada koʻrinadi, ijara boʻyicha hisobotlar esa daromadni tahlil qilishga yordam beradi. Ijara biznesini qanday tashkil qilish haqida asbob ijarasi biznesi maqolasida yozganmiz.

Koʻp soʻraladigan savollar

Garov olish shartmi?

Garov — tomonlar kelishuvi masalasi, lekin amalda u ijara punktining asosiy himoyasi hisoblanadi. Garov miqdorini odatda asbobning qiymatiga qarab belgilashadi. Uning qaytarilish tartibini shartnomada aniq yozing.

Pasport oʻrniga faqat telefon raqamini yozsa boʻladimi?

Mumkin, lekin bu xavfli. Asbob qaytmasa, telefon raqami oʻchirilgan boʻlishi mumkin. Shaxsni tasdiqlovchi hujjat maʼlumotlari zararni qoplashni talab qilish uchun ancha ishonchli asos boʻladi.

Bitta shartnomaga bir nechta asbob yozsa boʻladimi?

Ha, va bu qulay. Barcha asboblar bitta jadvalda, har biri oʻz tarifi va garovi bilan yoziladi. Servis Tizimida bitta ijarada bir nechta asbob berish mumkin.

Shartnomani mijozning tilida chop etsa boʻladimi?

Servis Tizimida hujjat interfeys tilida chop etiladi: oʻzbek yoki rus tilida. Hujjatlarni rasmiylashtirish tartibi haqida taʼmirga qabul kvitansiyasi maqolasida ham oʻqishingiz mumkin.

Ijarani tartibli hujjatlardan boshlang

Toʻgʻri tuzilgan shartnoma va imzolangan dalolatnoma ijara punktini koʻplab bahs va yoʻqotishlardan saqlaydi. Servis Tizimi ularni har bir ijara uchun avtomatik tayyorlaydi, qaytarishda esa summani oʻzi hisoblaydi. Ijara daromadi va ustaxona tushumini qanday kuzatish haqida servis tushumi va ustalar yuklamasi maqolasida oʻqing.

servistizimi.uz saytida soʻrov qoldiring — ulanish bir kunda amalga oshiriladi.